poniedziałek, 21 sierpnia 2017

BANER JAKUCJA 980X200

Błąd
  • XML Parsing Error at 1:73. Error 9: Invalid character

hardangervidda
Sowo Hardangervidda oznacza wietrzny, trudny rozlegy paskowy. To rwnie nazwa aurowych haftw wytwarzanych w tych rejonach (fot. Forum Extremum)


Micha Jasieski, Marcin Klisz i Maciej yto s na finiszu swojego marszu. Wyruszyli w niedziel 3 marca ze stacji kolejowej Finse, lecej w pnocnej czci paskowyu. Jutro najprawdopodobniej dojd do asfaltowej drogi w pobliu schroniska Haukeliseter. Przecili Hardangervidd z pnocy na poudnie. Prawdopodobnie to dotychczas jedyni Polacy, ktrzy przeszli przez paskowy nie na nartach, ale na rakietach nienych.

Hardangervidda to najwikszy w Europie paskowy. 1000-1300 m n.p.m. Ley w Norwegii. Mniej wicej w poowie drogi midzy Oslo a Bergen. Kawa dzikiego terenu szerokiego na jakie 150 kilometrw i rwnie dugiego. Placek niewysokich gr okolony fiordami, jeziorami i gbokimi dolinami. Jedyna droga, ktra przez niego prowadzi, otwierana jest w czerwcu i zamykana przed zim ? bo wtedy ley na niej kilka metrw niegu. Od pnocy paskowy przecina linia kolejowa czca Oslo z Bergen. Uznawana jest za jedn z najpikniejszych tras kolejowych na wiecie. Pocigi kursuj kilka razy w cigu dnia. Mona wysi na stacji Finse (stacja narciarska, schronisko, kilka budynkw) i wprost z pocigu nagle wkroczy w samo serce paskowyu.

Latem paskowy jest chtnie odwiedzany przez turystw. Gsta sie szlakw prowadzi przez malownicze okolice ? jeziora, grskie strumienie, wodospady. Liczne schroniska. Wiosn Hardangervidda jest chyba jeszcze popularniejsza. W marcu (dokadna data jest inna kadego roku) przez paskowy wyznaczane s szlaki narciarskie. Skuterowy trak wycinity w niegu i wbite co kilkanacie metrw tyczki tworz sie setek kilometrw atwo dostpnych tras w dzikiej przyrodzie. Wtedy rwnie czynne s schroniska. nieg, po ktrym da si szusowa, utrzymuje si, w zalenoci od roku, mniej wicej do koca maja.

Jednak stycze, luty i cz marca, gdy szlaki nie s wyznaczone, to na Hardangervidda czas prawdziwej zimy. A ta na paskowyu potrafi pokaza swj arktyczny pazur.

Na zimow wdrwk po Hardangervidda trzeba zabra podobny sprzt, jak na wypraw polarn (fot. Forum Extremum)
hardangervidda sprzt


W styczniu 1886 roku Roald Amundsen wraz ze swoim bratem Leonem (obaj mieli po dwadziecia par lat) zamierzali dokona trawersu paskowyu na nartach. To mia by trening przed powaniejszymi wyprawami w rejony arktyczne. Ktrego dnia zaskoczya ich burza niena. Wykopali jamy w niegu i schowali si w nich, wskakujc do piworw wykonanych z futer reniferw. Nastpnego dnia rano Leon mia trudnoci z odnalezieniem brata. Gruba warstwa niegu przykrya Roalda. Na szczcie Leonowi udao si odkopa brata i z trudem wydostali si z Hardangervidda.

A nie byo to pierwsze spotkanie Roalda Amundsena z paskowyem. Trzy lata wczeniej zaskoczya go tu niena burza i temperatura poniej 40 st.C. Po latach Amundsen wspomina, e trawes Hardangervidda by tak mczcy i niebezpieczny, jak adna z jego wypraw. Szkolenie okazao si o wiele trudniejsze ni wyprawy, do ktrych si przygotowywa. I prawie zakoczyo jego polarn karier, nim ta na dobre si rozpocza.

Co moe by niebezpiecznego w paskowyu lecym midzy dwoma najwikszymi miastami Norwegii, przez ktry wiedzie kolej? Hardangervidda ley 6 stopni poniej Koa Polarnego, ale klimat, ktry tu panuje, jest surowszy ni w pnocnych rejonach Norwegii.

Blisko morza i przepywajcego u wybrzey Norwegii Golfsztromu powoduje due opady. Wikszo opadw przypada na miesice zimowe. O ile na wybrzeu pada deszcz, o tyle tysic metrw wyej, na paskowyu, wystpuje gwnie nieg. Odkada si i Hardangervidda zim kadego roku przykrywa kilkumetrowa warstwa biaego puchu.

Wysoko nad poziomem morza te robi swoje. W najzimniejszych miesicach ? styczniu i lutym ? temperatura potrafi spa poniej minus 30 st. C. Ale i w kwietniu zdarzaj si dni, podczas ktrych supek rtci wskazuje minus 20 st. C. Do tego dochodzi wiatr. Nie jest niczym nadzwyczajnym, gdy wieje tu 40, 60 czy 100 km/godz. Wiatr podnosi nieg i zadymka gotowa.

Nic dziwnego wic, e tylko tu w Europie poniej Koa Podbiegunowego, wystpuj charakterystyczne dla rejonw polarnych gatunki rolin i zwierzt (m.in. sowa niena i lis polarny).

Komu, kto wybiera si zim na Hardangervidda, nie tylko pogoda moe da w ko. Nawigacja w tym terenie jest niezwykle trudna. Tu nie ma gbokich dolin, wybitnych szczytw. Wzniesienia s do siebie podobne. Wszystko jest pokryte kilkumetrow warstw niegu. Tym bardziej uksztatowanie terenu przestaje mie charakterystyczne punkty. Jeziora, rzeki, skryte pod niegiem, nie stanowi adnych punktw orientacyjnych. Brak skali odniesienia dla oczu powoduje, e biel si zlewa. Trudno oceni odlego, wysoko.

Poruszanie si po paskowyu, gdy tras wyznaczaj tyczki, jest stosunkowo atwe. Bez tyczek - umiejtno nawigacji niezbdna (fot. Forum Extremum)
Hardangervidda trasy narciarskie


Poruszanie si zim po paskowyu to nie lada wyzwanie i dobra szkoa przed polarnymi wdrwkami.

Micha Jasieski, Marcin Klisz i Maciej yto nie s pierwszymi Polakami, ktrzy zim wybrali si na Hardangervidda.

Prawdopodobnie pierwszy Polak zawita tu ju w roku 1932. Jakub Bujak samotnie przemierzy paskowy w kwietniu, niosc ciki plecak. W cigu 3,5 dnia pokona odcinek z miasta Odda do Rjukan ? poudniow cz paskowyu przeci z zachodu na wschd. Swoj przygod opisa w ksice ?Na nartach przez Norwegi? (wydawca L. Winiewski, Lww, 1932). Jakub Bujak wraz ze Stefanem Bernadzikiewiczem, Januszem Klarnerem i Adamem Karpiskim w 1939 roku uczestniczy w pierwszej polskiej wyprawie w Himalaje. Dokonali wtedy wanego w wczesnym himalaizmie pierwszego wejcia na nigdy niezdobyty wierzchoek: Nanda Devi East, 7434 m n.p.m.

Czy Polacy zagldali tu z nartami przez kolejne 60 lat? Trudno orzec. Na pewno w latach 90. XX wieku do wypraw polarnych przygotowywa si tu Marek Kamiski. To wanie od synnego polarnika o Hardangervidda dowiedzia si Marek ebrowski.

Marek ebrowski, mao znany acz niezwykle dowiadczony podrnik, dokona midzy przejcia z poudnia na pnoc po zamarznitym jeziorze Bajka. Ten wyczyn mia miejsce w 2009 roku. Wczeniej zawita do Rjukan, i std, jak opowiada, wyruszy na trwajc blisko trzy tygodnie samotn wczg po paskowyu. Marek ebrowski przyznaje jednak, e nie by dobrze przygotowany na t wypraw. Mia nieodpowiednie buty, namiot.

Po opublikowaniu artykuu, 09.03.2013 otrzymalimy od Marka ebrowskiego list, ze szczegami jego narciarskiego marszu:

W Hardangervidda byem w 2001 roku. Wyszedem 17.03. z okolic Rjukan i dolin Hjerdalen szedem w kierunku jeziora Mosvaten, jego wskim, charakterystycznym palcem w kierunku pn.-zach. po podejciu wyszedem na paskowy. Do Rjukan wrciem 6.04. tu przed zmrokiem i gdzies tam na parkingu obok samochodu biwakowaem.

Na paskowyu kierowaem si na wiksze jeziora, jako punkty orientacyjne: Gjuvsja, Bjornesfjorden, Nordmannslagen, w kierunku gry Harteigen (1691 m n.p.m.), ktr Norwegowie okrelaj jako: "Wielki kozi ser od bogw". Jednak tego sera nie udao mi si ugry. Bez rakw i czekana musiaem odpuci, ale za to by zawrotny zjazd ze zbocza na lekko. Byem te chory. Nastpnie skrcajc na pn. i na wsch. doszedem do kolejnego cigu jezior: Langevatn, Langesjoen i w dol. Kosadalen do schronu Marbu. Tutaj mnie wkurzyli, bo za termos wrztku chcieli jakie zawrotne pienidze. Rozpaliem wic kocher w kiblu. Poniej na wielkim jeziorze Marvatnet miaem wygodny lad i to samo na Goysvatnet.

rednia temperatura nocy to -26 st. Pi nocy-30, trzy noce -33.

 

Pierwsze dni kwietnia na Hardangervidda (fot. Forum Extremum)
hardangervidda kwiecie


W 2008 roku Hardangervidda przemierzay dwie polskie ekipy. Dwch odzian w lutym i dwch lub trzech mieszkacw Kielc w marcu. W 2009 na przeomie lutego i marca tras z poudnia na pnoc (Haukeliseter ? Finse) przeszli: Andrzej Szuksztul, Lech Wejdelt oraz Krzysztof Paul (majcy wczenie 75 lat!).

W pierwszych dniach kwietnia 2010 roku autor artykuu wraz z Joann Mostowsk zatoczyli na nartach, pic pod namiotem, ponad 100-kilometrow ptl w sercu paskowyu, startujc ze wschodnich rubiey, z miejscowoci Steinsbole.

W marcu 2012 roku na paskowyu dziaa ukasz Dugowski w ramach swojej wyprawy ladami Nansena (ktry podobnie jak Amundsen przygotowywa si tu do swoich polarnych wyczynw).

W 2013 roku w lutym paskowy (z Rjukan, z poudniowego-wschodu na pnocny-zachd) przecili Rafa Krl i Damian Laskowski. Jutro prawdopodobnie zakoczy si przemarsz Michaa Jasieskiego, Marcina Klisza i Macieja yto.

Komu si marz wyprawy na dalek pnoc moe najpierw sprbowa swoich si na Hardangervidda. Rejon jest dostpny z Polski w cigu dosownie kilku godzin. Tyle zajmuje przelot samolotem do Oslo i przesiadka do pocigu, ktry do serca paskowyu dojeda w okoo 3,5 godziny.

 

Jeli posiadasz informacje o polskich zimowych i wczesnowiosennych przejciach na Hardangervidda, skontaktuj si z nami.
Chcielibymy stworzy peen wykaz dziaa Polakw w tym rejonie.



autor: Jakub Karp

 

Drukuj PDF

Ksiki sportowe i wojskowe